NACE Kodu Nasıl Belirlenir? Tehlike Sınıfı ile NACE Kodu Arasındaki İlişki

Bir işyerinin hangi faaliyet alanında çalıştığını ve bu faaliyetin iş sağlığı ve güvenliği açısından hangi tehlike sınıfında değerlendirileceğini belirleyen en önemli unsurlardan biri NACE kodudur. Özellikle işverenler, iş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri ve insan kaynakları profesyonelleri açısından NACE kodunun doğru belirlenmesi büyük önem taşır.

Çünkü NACE kodu yalnızca istatistiksel bir sınıflandırma kodu değildir. İşyerinin faaliyetinin doğru tanımlanması ve buna bağlı olarak tehlike sınıfının doğru belirlenmesi, iş sağlığı ve güvenliği bakımından birçok yükümlülüğün doğru şekilde uygulanmasının temelini oluşturur.

Peki NACE kodu nedir? Nasıl belirlenir? NACE kodu ile tehlike sınıfı arasında nasıl bir ilişki vardır? Yanlış NACE kodu hangi sorunlara yol açabilir?

NACE Kodu Nedir?

NACE, ekonomik faaliyetlerin istatistiksel olarak sınıflandırılmasını sağlayan bir kodlama sistemidir. Türkiye'de işyerlerinin faaliyetlerinin sınıflandırılmasında NACE kodlarından yararlanılmaktadır.

İş sağlığı ve güvenliği açısından özellikle altılı NACE faaliyet kodu önem taşımaktadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın açıklamalarına göre işyeri tehlike sınıfının belirlenmesinde, işyerinin faaliyetini en doğru şekilde tanımlayan altılı NACE kodunun karşısında yer alan tehlike sınıfı esas alınmaktadır.

2025 yılında NACE Rev.2 ekonomik faaliyet sınıflamasında önemli değişiklikler yapılmış ve NACE Rev.2.1 kullanılmaya başlanmıştır. SGK, değişiklikten etkilenen işyerlerinin NACE kodlarının Rev.2'den Rev.2.1'e otomatik olarak dönüştürüldüğünü açıklamıştır.

NACE Kodu Neden Önemlidir?

NACE kodunun doğru belirlenmesi, işyerinin faaliyetinin doğru şekilde tanımlanmasının yanı sıra iş sağlığı ve güvenliği açısından uygulanacak tehlike sınıfının da doğru belirlenmesine yardımcı olur.

İşyerleri genel olarak üç farklı tehlike sınıfında değerlendirilir:

• Az Tehlikeli
• Tehlikeli
• Çok Tehlikeli

Bu sınıflandırma, işyerinde yürütülen asıl faaliyetin niteliğine göre yapılır.

Örneğin bir işletmenin bünyesinde ofis, depo ve üretim alanı bulunabilir. Ancak tehlike sınıfının belirlenmesinde yalnızca işyerindeki ofis faaliyetinin dikkate alınması doğru olmayabilir. İşyerinin esas faaliyetinin ve fiilen yürütülen işin doğru şekilde değerlendirilmesi gerekir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da tehlike sınıfının belirlenmesinde asıl işin esas alınması gerektiğini belirtmektedir.

NACE Kodu ile Tehlike Sınıfı Arasındaki İlişki

NACE kodu ile tehlike sınıfı arasındaki ilişkiyi şu şekilde özetlemek mümkündür:

İşyerinin fiilen yaptığı faaliyet → Uygun NACE kodu → NACE kodunun karşılığı olan tehlike sınıfı

Başka bir ifadeyle NACE kodu, tehlike sınıfının doğrudan kendisi değildir. Öncelikle işyerinin yaptığı faaliyet doğru şekilde tespit edilir ve bu faaliyete karşılık gelen NACE kodu belirlenir. Daha sonra ilgili NACE kodunun İşyerlerinin Tehlike Sınıfları Listesi'ndeki karşılığı kontrol edilir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın açıklamasına göre işyerleri öncelikle Tebliğ'deki doğru dörtlü kodu, daha sonra yapılan işi en iyi tanımlayan altılı kodu seçmelidir. Seçilen altılı NACE kodunun karşısında bulunan tehlike sınıfı, işyerinin tehlike sınıfını belirler.

NACE Kodu Nasıl Belirlenir?

NACE kodunun belirlenmesinde en önemli nokta, işyerinin yalnızca ticari unvanına veya şirket kuruluş belgelerinde kullanılan genel ifadeye bakılmamasıdır.

Önemli olan işyerinde fiilen hangi faaliyetin yürütüldüğüdür.

NACE kodu belirlenirken genel olarak şu adımlar izlenebilir:

1. İşyerinin Asıl Faaliyeti Belirlenir

İlk olarak işyerinde fiilen gerçekleştirilen faaliyet tespit edilmelidir.

Örneğin;

• Tekstil ürünleri imalatı,
• Mobilya imalatı,
• Gıda üretimi,
• Depolama,
• İnşaat,
• Perakende ticaret,
• Büro hizmetleri,
• Makine imalatı

gibi faaliyetler birbirinden farklı NACE kodları kapsamında değerlendirilebilir.

2. Faaliyete Karşılık Gelen NACE Kodu Bulunur

Belirlenen faaliyetin NACE sınıflamasındaki karşılığı araştırılır.

Burada mümkün olan en genel kodun seçilmesi yerine, yapılan işi en doğru ve ayrıntılı şekilde tanımlayan altılı kodun belirlenmesi önemlidir.

3. NACE Kodunun Tehlike Sınıfı Kontrol Edilir

Belirlenen altılı NACE kodu, İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ekindeki liste üzerinden kontrol edilir.

Listenin ilgili satırında NACE kodunun karşısında;

Az Tehlikeli / Tehlikeli / Çok Tehlikeli

ifadelerinden biri yer alır.

Örneğin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan sektör rehberlerinde NACE Rev.2 altılı kodlarının karşısında ilgili tehlike sınıfları açıkça gösterilmektedir.

İşyerinin Tehlike Sınıfı Nasıl Belirlenir?

Burada önemli bir ayrım bulunmaktadır.

Tehlike sınıfı, işyerindeki çalışanların yaptığı tek tek işlere göre değil, işyerinin esas faaliyetine karşılık gelen NACE koduna göre belirlenir.

Örneğin bir üretim işletmesinde;

• Üretim,
• Depolama,
• Sevkiyat,
• Büro,
• Temizlik

gibi farklı işler gerçekleştirilebilir.

Bu işlerin her biri farklı riskler içerse de işyerinin tehlike sınıfının belirlenmesinde temel alınacak faaliyet, mevzuattaki sınıflandırma kapsamında işyerinin asıl faaliyetidir. Bakanlığın kamu işyerleri için yayımladığı rehberde de tehlike sınıfının belirlenmesinde asıl işin esas alınacağı açıkça belirtilmektedir.

Yanlış NACE Kodu Neden Önemlidir?

İşyerinin fiilen yaptığı faaliyet ile SGK kayıtlarında yer alan faaliyet kodunun birbirinden farklı olması, iş sağlığı ve güvenliği açısından dikkate alınması gereken bir durumdur.

Yanlış veya güncel olmayan bir NACE kodu;

• İşyerinin yanlış tehlike sınıfında görünmesine,
• İSG hizmetlerinin planlanmasında hatalara,
• İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmelerinde yanlış değerlendirmelere,
• Risk değerlendirmesi çalışmalarında yanlış sınıflandırmalara,
• İSG-KATİP kayıtlarında uyumsuzluklara,
• Denetimlerde açıklanması gereken uyumsuzluklara

neden olabilecek bir durum oluşturabilir.

Bu nedenle işverenlerin SGK kayıtlarında yer alan faaliyet bilgilerini, işyerinde fiilen yapılan faaliyetle karşılaştırması önemlidir.

NACE Kodu Değişirse Ne Yapılmalıdır?

İşyerinin faaliyetinin değişmesi veya NACE sınıflamasında değişiklik yapılması durumunda mevcut kayıtların kontrol edilmesi gerekir.

Özellikle 2025 yılında NACE Rev.2'den NACE Rev.2.1'e geçilmesi, bazı işyerlerinin faaliyet kodlarında değişiklik meydana gelmesine neden olmuştur. SGK, NACE Rev.2.1 değişikliklerinden etkilenen işyerlerinin kod dönüşümlerinin 15-16 Mart 2025 tarihlerinde otomatik olarak gerçekleştirildiğini duyurmuştur.

Bu nedenle işverenlerin güncel NACE kodlarını ve buna bağlı tehlike sınıflarını kontrol etmeleri önem taşımaktadır.

NACE Kodu İSG Hizmetlerini Nasıl Etkiler?

İşyerinin tehlike sınıfı, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin planlanmasında önemli bir parametredir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işyerlerinin İSG hizmetlerine ilişkin yükümlülükleri belirlenirken işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınmaktadır.

Bu nedenle NACE kodunun doğru belirlenmesi yalnızca SGK kayıtlarının doğru tutulması açısından değil, işyerinin İSG süreçlerinin doğru planlanması açısından da önemlidir.

Örneğin iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmetlerinin planlanması, risk değerlendirmesi çalışmalarının yürütülmesi, sağlık gözetimi ve çalışanlara yönelik İSG uygulamalarının planlanması gibi süreçlerde işyerinin tehlike sınıfı önemli bir unsurdur.

NACE Kodu ile İşyeri Faaliyeti Aynı Olmalı

Bir işyerinin NACE kodunun belirlenmesinde en sık yapılan hatalardan biri, şirketin kuruluş aşamasında seçilmiş olan faaliyet kodunun yıllar sonra işyerinde gerçekleştirilen gerçek faaliyetle karşılaştırılmamasıdır.

Oysa işletmeler zaman içerisinde faaliyetlerini değiştirebilir veya genişletebilir.

Örneğin başlangıçta yalnızca ticaret yapan bir işletme daha sonra;

• Üretim,
• Montaj,
• Depolama,
• Teknik servis,
• Bakım-onarım

gibi faaliyetler gerçekleştirmeye başlayabilir.

Bu durumda mevcut NACE kodunun yapılan yeni faaliyeti doğru şekilde temsil edip etmediğinin kontrol edilmesi gerekir.

Bir İşyerinde Birden Fazla Faaliyet Varsa Ne Olur?

Bir işyerinde birden fazla faaliyet bulunması durumunda hangi faaliyetin işyerinin esas faaliyeti olduğu dikkatle değerlendirilmelidir.

Özellikle üretim, satış, depo ve ofis faaliyetlerinin aynı işyeri bünyesinde yürütüldüğü işletmelerde yalnızca ofis faaliyetinin dikkate alınması doğru bir yaklaşım olmayabilir.

Bu nedenle NACE kodu belirlenirken işyerinin gerçek faaliyet yapısının bütün olarak değerlendirilmesi gerekir.

Bakanlığın açıklamalarında da tehlike sınıfının belirlenmesinde asıl işin esas alınması gerektiği belirtilmektedir.

NACE Kodu Nasıl Kontrol Edilir?

İşverenler mevcut NACE kodlarını ve işyeri kayıtlarını kontrol ederek aşağıdaki sorulara cevap verebilir:

1. İşyerinde fiilen yapılan faaliyet nedir?

2. SGK kayıtlarında görünen faaliyet bu işi doğru şekilde tanımlıyor mu?

3. Mevcut NACE kodu güncel NACE sınıflamasına uygun mu?

4. Altılı NACE kodu yapılan işi en doğru şekilde ifade ediyor mu?

5. NACE kodunun karşısındaki tehlike sınıfı doğru mu?

6. İSG-KATİP kayıtlarındaki işyeri bilgileri güncel mi?

Bu kontroller özellikle işletmenin faaliyet alanı değiştiğinde veya NACE sınıflamasında güncelleme yapıldığında gerçekleştirilmelidir.

NACE Kodu Belirlenemiyorsa Ne Yapılmalı?

İşyerinin yaptığı faaliyet NACE sınıflaması içerisinde kolayca bulunamıyorsa, rastgele veya benzer görünen bir kod seçilmemelidir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın açıklamasına göre NACE Rev.2 altılı ekonomik faaliyet sınıflamasında hangi faaliyetin hangi kod altında yer alacağı konusunda yetkili kurum Türkiye İstatistik Kurumu'dur (TÜİK). Bakanlık, işyerinin faaliyetinin Tebliğ'de bulunamaması halinde TÜİK'e başvurulabileceğini belirtmektedir.

İşverenler İçin NACE Kodu Kontrol Listesi

İşverenler açısından pratik bir kontrol yapmak gerekirse şu maddeler dikkate alınabilir:

☑ İşyerinde fiilen yapılan faaliyet belirlendi mi?

☑ SGK'daki faaliyet bilgisi kontrol edildi mi?

☑ Güncel NACE sınıflaması kullanılıyor mu?

☑ Altılı NACE kodu doğru seçildi mi?

☑ NACE kodunun karşılık geldiği tehlike sınıfı kontrol edildi mi?

☑ İSG-KATİP kayıtları kontrol edildi mi?

☑ Faaliyet değişikliği varsa SGK kayıtlarının güncellenmesi değerlendirildi mi?

☑ İşyerinin mevcut İSG uygulamaları belirlenen tehlike sınıfıyla uyumlu mu?

Sonuç

NACE kodu, işyerinin faaliyetinin doğru şekilde tanımlanması açısından önemli bir sınıflandırma aracıdır. İş sağlığı ve güvenliği açısından ise NACE kodunun önemi daha da artmaktadır. Çünkü işyerinin faaliyetini tanımlayan doğru altılı NACE kodunun belirlenmesi, ilgili tehlike sınıfının tespit edilmesinde temel unsurlardan biridir.

Bu nedenle “NACE kodu nedir?” sorusundan daha önemli olan soru “İşyerimizin NACE kodu, fiilen yaptığımız işi doğru şekilde tanımlıyor mu?” sorusudur.

Özellikle NACE Rev.2.1'e geçiş sonrasında işverenlerin mevcut kayıtlarını kontrol etmeleri, faaliyetleri ile SGK kayıtlarının uyumunu değerlendirmeleri ve gerekli durumlarda ilgili kurumlarla iletişime geçmeleri önem taşımaktadır.

Unutulmamalıdır ki;

Doğru faaliyet → Doğru NACE kodu → Doğru tehlike sınıfı → Doğru İSG planlaması

şeklindeki süreç, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının doğru temeller üzerine kurulmasına katkı sağlar.