İşyerlerinde Yangın Riski: Söndürücü Bulundurmak Yeterli mi?

İşyerlerinde yangın güvenliği denildiğinde akla çoğu zaman ilk olarak yangın söndürme tüpleri gelir.

Duvarlarda birkaç adet yangın söndürücü görmek, işyerinin yangına karşı güvenli olduğu anlamına mı gelir?

Hayır.

Yangın söndürme cihazları yangına ilk müdahalenin önemli araçlarından biridir. Ancak yangın güvenliği yalnızca yangın tüpü bulundurmaktan ibaret değildir.

Bir işyerinin yangına karşı gerçekten hazırlıklı olabilmesi için; yangının çıkmasını önlemeye yönelik tedbirlerden yangının erken fark edilmesine, alarm sistemlerinden kaçış yollarına, acil durum organizasyonundan çalışan eğitimine ve tatbikatlara kadar bütün süreçlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Üstelik yangın söndürme cihazının doğru tipte, yeterli sayıda, uygun yerde ve kullanıma hazır olması gerekir.

Yangın Söndürme Tüpü Bulundurmak Neden Tek Başına Yeterli Değildir?

Bir işyerinde yangın söndürme cihazlarının bulunması önemli bir güvenlik tedbiridir.

Ancak şu soruların cevapları bilinmiyorsa işyerinin yangına hazırlıklı olduğunu söylemek zordur:

• Yangın tüpleri doğru tipte mi?
• Sayıları yeterli mi?
• Çalışanlar tüplerin yerini biliyor mu?
• Tüplerin önünde herhangi bir engel var mı?
• Cihazlara kolayca ulaşılabiliyor mu?
• Yangın tüplerinin bakım ve kontrolleri zamanında yapılıyor mu?
• Yangın alarm sistemi çalışıyor mu?
• Yangın sırasında çalışanlar nasıl tahliye olacak?
• Acil çıkış yolları açık mı?
• Acil durum ekipleri görevlerini biliyor mu?
• Çalışanlar yangın sırasında ne yapacağını biliyor mu?
• Yangın tatbikatı gerçekten yapılıyor mu?

Bu soruların herhangi birine “hayır” cevabı veriliyorsa yangın güvenliği açısından ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.

Yangın Söndürme Cihazı Seçimi Neye Göre Yapılır?

Her yangına aynı yangın söndürücü ile müdahale edilmez.

Yangının türü, işyerinde bulunan malzemeler ve yapılan faaliyet dikkate alınarak uygun söndürme cihazının seçilmesi gerekir.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 99. maddesinde taşınabilir söndürme cihazlarının tipinin ve sayısının mekânda bulunan risklere göre belirlenmesi öngörülmektedir. Yönetmelikte A, B, C ve D sınıfı yangınlar için farklı söndürme maddelerine ilişkin hükümler bulunmaktadır.

Örneğin genel olarak;

A sınıfı yangınlar: Katı maddelerin yangınlarıdır. Kâğıt, ahşap, tekstil ve benzeri malzemeler bu grupta değerlendirilebilir.

B sınıfı yangınlar: Yanıcı sıvıların oluşturduğu yangınlardır.

C sınıfı yangınlar: Yanıcı gazların oluşturduğu yangınlardır.

D sınıfı yangınlar: Yanıcı metallerin oluşturduğu yangınlardır.

Dolayısıyla işyerinde sadece “yangın tüpü var” demek yerine “işyerindeki yangın riskine uygun söndürme cihazı var mı?” sorusu sorulmalıdır.

Yangın Tüplerinin Sayısı Nasıl Belirlenir?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 99. maddesinde düşük tehlike sınıfında her 500 m², orta ve yüksek tehlike sınıfında ise her 250 m² yapı inşaat alanı için uygun tipte 6 kg'lık kuru kimyevî tozlu veya eşdeğeri gazlı yangın söndürme cihazı bulundurulması hükmü yer almaktadır.

Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunmaktadır.

Yangın söndürücü sayısı yalnızca metrekare üzerinden değerlendirilmemelidir.

İşyerinin;

• faaliyet konusu,
• yangın yükü,
• kullanılan kimyasallar,
• yanıcı ve parlayıcı maddeler,
• depolama şekli,
• makine ve ekipmanlar,
• elektrik tesisatı,
• bina özellikleri

gibi unsurları da yangın riskinin değerlendirilmesinde dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle risk değerlendirmesi ile yangın güvenliği değerlendirmesi birlikte ele alınmalıdır.

Yangın Tüpünün Yeri En Az Tüpün Kendisi Kadar Önemlidir

İşyerlerinde sık karşılaşılan hatalardan biri, yangın tüplerinin mevcut olmasına rağmen ulaşılabilir olmamasıdır.

Örneğin;

• Depo malzemelerinin arkasında,
• Kapı arkasında,
• Dolap içerisinde,
• Makine arkasında,
• Kolayca görülemeyen bir köşede,
• Üretim malzemeleri tarafından önü kapatılmış şekilde

bulunan bir yangın tüpü acil durumda kullanılamayabilir.

Yönetmeliğe göre söndürme cihazlarının görülebilir ve kolayca erişilebilir yerlerde bulunması, önlerinin kapatılmaması ve söndürme cihazına ulaşma mesafesinin en fazla 25 metre olması gerekir. Cihazların kapı arkasında, kapalı dolaplarda veya derin duvar girintilerinde bulundurulmaması da düzenlenmiştir.

Bu nedenle saha denetiminde sadece tüplerin sayılması yeterli değildir.

Her bir tüpün bulunduğu noktaya gerçekten ulaşılabiliyor mu?

sorusu da kontrol edilmelidir.

Yangın Söndürme Cihazlarının Önü Neden Boş Bırakılmalıdır?

Acil durumda birkaç saniyenin bile önemli olduğu düşünüldüğünde, yangın tüpünün önünde bulunan malzemeler ciddi bir problem oluşturabilir.

Örneğin bir depoda yangın tüpünün önüne palet, koli veya üretim malzemesi konulması, cihazın fiziksel olarak mevcut olmasına rağmen kullanılmasını geciktirebilir.

Bu nedenle yangın söndürme cihazlarının çevresinde daima erişilebilir bir alan bırakılmalıdır.

Ayrıca cihazın bulunduğu yer uygun yangın güvenliği işaretleriyle gösterilmelidir.

Yangın Tüpünün Bakımı Yapılıyor mu?

Yangın söndürme cihazlarının işyerinde bulunması kadar kullanıma hazır durumda olması da önemlidir.

Basıncı düşmüş, hasarlı, mühürlenmiş ancak bakım durumu belirsiz veya kullanım açısından sorunlu bir cihaz yangın sırasında beklenen faydayı sağlamayabilir.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 99. maddesi taşınabilir söndürme cihazlarının bakım ve kontrolüne ilişkin hükümler de içermektedir. Güncel düzenlemede cihazların standartlara uygun şekilde bakımının yapılması ve belirli periyotlarda kontrol edilmesi öngörülmektedir.

Bu nedenle işyerinde kontrol sırasında;

• Cihazın fiziksel durumu,
• Manometre durumu,
• Mühür ve pim durumu,
• Etiket ve işaretlemeler,
• Bakım bilgileri,
• Son kontrol tarihi,
• Cihazın uygunluğu

incelenmelidir.

Yangın Alarm Sistemi Çalışıyor mu?

Yangının erken fark edilmesi, yangınla mücadelede en önemli unsurlardan biridir.

Yangın büyüdükten sonra müdahale etmek yerine, yangının mümkün olduğunca erken fark edilmesi ve çalışanların zamanında uyarılması gerekir.

İşyerinin büyüklüğü, yapılan işin niteliği, kullanılan maddeler ve çalışan sayısı gibi faktörlere göre yangın algılama ve alarm sistemlerine ihtiyaç duyulabilir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yangın güvenliği kaynaklarında da işyerlerinde yangın söndürme ekipmanlarının yanı sıra gerekli durumlarda yangın dedektörleri ve alarm sistemlerinin bulunması gerektiği vurgulanmaktadır.

Bu nedenle yangın güvenliği denetiminde yalnızca yangın tüplerine bakmak yeterli değildir.

Alarm sistemi çalışıyor mu?

Bu soru da mutlaka sorulmalıdır.

Acil Çıkış Yolları Yangın Söndürücüden Daha Önemli Olabilir

Yangın çıktığında temel amaç yalnızca yangını söndürmek değildir.

En önemli hedeflerden biri de çalışanların güvenli şekilde tahliye edilmesini sağlamaktır.

Yangın sırasında;

• Duman hızla yayılabilir,
• Görüş mesafesi azalabilir,
• Elektrik kesilebilir,
• Panik oluşabilir,
• Normal giriş-çıkış yolları kullanılamaz hale gelebilir.

Bu nedenle acil çıkış yollarının sürekli kullanılabilir durumda olması gerekir.

Kaçış yollarının önüne malzeme bırakılması, acil çıkış kapılarının kilitlenmesi veya yönlendirme levhalarının görünmemesi gibi durumlar yangın sırasında ciddi sorunlara neden olabilir.

Acil Durum Planı Gerçekten Uygulanabilir mi?

Bir işyerinde acil durum planının bulunması önemlidir.

Ancak planın bir klasörde bulunması tek başına yeterli değildir.

Çalışanların;

• Yangın alarmını duyduğunda ne yapacağını,
• Hangi çıkışı kullanacağını,
• Nereye toplanacağını,
• Acil durum ekiplerinin kimlerden oluştuğunu,
• Yangın sırasında hangi davranışlardan kaçınması gerektiğini

bilmesi gerekir.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, işyerlerinde acil durum planlarının uygulanabilirliğinin kontrol edilmesi amacıyla yılda en az bir defa tatbikat yapılmasını ve tatbikat sonucunda görülen eksikliklere yönelik düzeltici ve önleyici faaliyetlerin gerçekleştirilmesini öngörmektedir.

Yangın Tatbikatı Neden Önemlidir?

Tatbikat, yalnızca çalışanları binadan dışarı çıkarmak değildir.

Gerçek bir yangında ortaya çıkabilecek sorunların önceden görülmesini sağlar.

Örneğin tatbikat sırasında;

• Çıkış kapısının kilitli olduğu,
• Yangın alarmının bazı bölümlerde duyulmadığı,
• Toplanma alanının yanlış seçildiği,
• Çalışanların hangi çıkışı kullanacağını bilmediği,
• Acil durum ekiplerinin görevlerini bilmediği,
• Tahliyenin beklenenden uzun sürdüğü

tespit edilebilir.

Böylece gerçek bir acil durum yaşanmadan önce eksikliklerin giderilmesi mümkün olur.

Yangın Güvenliği Eğitimi Olmadan Ekipman Yeterli mi?

Yangın söndürme cihazı bulunan ancak nasıl kullanılacağını bilmeyen bir çalışan için cihazın varlığı tek başına yeterli değildir.

Çalışanların yangın anında;

Panik yapmaması,

alarm vermesi,

çevresindeki kişileri uyarması,

güvenli tahliyeyi sağlaması

ve görevi kapsamında yangına ilk müdahalenin nasıl yapılacağını bilmesi gerekir.

İstanbul İtfaiyesi de yangın güvenliği eğitimlerinin temel amaçlarından birinin yangın anında doğru davranış biçimlerini ve itfaiye olay yerine ulaşana kadar ilk müdahale becerilerini geliştirmek olduğunu belirtmektedir.

İşyerlerinde En Sık Karşılaşılan Yangın Güvenliği Hataları

Saha denetimlerinde aşağıdaki uygunsuzluklara özellikle dikkat edilmelidir:

1. Yangın tüplerinin önünün kapatılması

Depolama ve üretim malzemeleri cihazlara ulaşımı engelleyebilir.

2. Yanlış tip yangın söndürücü kullanılması

İşyerindeki yangın riskine uygun olmayan cihaz seçilebilir.

3. Yetersiz sayıda yangın tüpü bulunması

İşyerinin büyüklüğü ve riskleri dikkate alınmadan sınırlı sayıda cihaz bulundurulabilir.

4. Yangın tüplerinin görünür olmaması

Çalışanlar acil durumda cihazın yerini bulmakta zorlanabilir.

5. Bakım ve kontrollerin aksatılması

Kullanıma hazır olmayan cihazlar yangın sırasında etkisiz kalabilir.

6. Acil çıkış yollarının kapatılması

Palet, koli, makine veya diğer malzemeler kaçış yollarını daraltabilir.

7. Yangın alarmının çalışmaması

Yangın geç fark edilebilir ve tahliye için ayrılan süre azalabilir.

8. Tatbikat yapılmaması

Çalışanların gerçek bir acil durumda nasıl davranacağı test edilmemiş olur.

9. Acil durum ekiplerinin görevlerini bilmemesi

Yangın anında müdahale ve tahliye organizasyonu aksayabilir.

10. Yanıcı malzemelerin uygunsuz depolanması

Yangının başlaması veya hızla büyümesi kolaylaşabilir.

Özellikle Depo ve Üretim Alanlarında Yangın Riski

Yangın riski yalnızca ofislerde veya elektrik panolarının bulunduğu alanlarda değerlendirilmemelidir.

Depolar ve üretim alanları da ayrıca ele alınmalıdır.

Özellikle;

• Tekstil ürünleri,
• Karton ve kâğıt,
• Plastik ambalajlar,
• Yanıcı sıvılar,
• Kimyasal maddeler,
• Yağ ve solventler,
• Ahşap malzemeler,
• Yanıcı atıklar

yangın yükünü artırabilir.

Bu nedenle yangın güvenliği değerlendirmesi yapılırken yalnızca binanın metrekare büyüklüğüne bakılması yerine işyerinde bulunan yanıcı maddelerin niteliği ve miktarı da değerlendirilmelidir.

İş Güvenliği Uzmanı Yangın Riskini Değerlendirirken Nelere Bakmalı?

İSG saha kontrollerinde yangın güvenliği için pratik bir kontrol listesi oluşturulabilir.

Yangın söndürme cihazları

☐ Yeterli sayıda mı?

☐ Doğru tipte mi?

☐ Görünür mü?

☐ Kolay erişilebilir mi?

☐ Önleri açık mı?

☐ İşaretlemeleri mevcut mu?

☐ Bakımları güncel mi?

Yangın alarm sistemi

☐ Alarm sistemi mevcut mu?

☐ Çalışır durumda mı?

☐ Alarm tüm gerekli bölümlerde duyuluyor mu?

Kaçış yolları

☐ Kaçış yolları açık mı?

☐ Acil çıkış kapıları kullanılabilir mi?

☐ Çıkış yönlendirmeleri yeterli mi?

☐ Acil aydınlatma mevcut mu?

Organizasyon

☐ Acil durum ekipleri belirlenmiş mi?

☐ Görevler çalışanlara bildirilmiş mi?

☐ Acil durum planı güncel mi?

☐ Yangın tatbikatı yapılmış mı?

☐ Tatbikat sonucunda eksiklikler giderilmiş mi?

Yangın Güvenliği Bir “Ekipman” Değil, Sistemdir

Yangın güvenliğini yalnızca yangın söndürme cihazları üzerinden değerlendirmek önemli bir yanılgıdır.

Gerçek yangın güvenliği;

Önleme + Algılama + Alarm + Müdahale + Tahliye + Eğitim + Tatbikat

bütününden oluşur.

Bu zincirin herhangi bir halkası zayıf olduğunda sistemin tamamı etkilenebilir.

Örneğin işyerinde 20 adet yangın söndürme cihazı bulunabilir.

Ancak:

• cihazların önü kapalıysa,
• yanlış tipteyse,
• bakımları yapılmamışsa,
• çalışanlar yerlerini bilmiyorsa,
• alarm çalışmıyorsa,
• kaçış yolları kapalıysa,
• tatbikat yapılmamışsa,

yangın güvenliği açısından yalnızca “20 adet yangın tüpü mevcut” demek yeterli bir değerlendirme değildir.

Sonuç: Yangın Tüpü Var mı Değil, Yangına Hazır mıyız?

İşyerlerinde yangın güvenliği değerlendirilirken sorulması gereken ilk soru:

“Yangın tüpü var mı?”

olmamalıdır.

Asıl soru:

“Yangın çıktığında bu işyeri gerçekten müdahale etmeye ve güvenli şekilde tahliye olmaya hazır mı?”

olmalıdır.

Yangın söndürme cihazlarının doğru tipte ve yeterli sayıda olması, uygun yerlere yerleştirilmesi ve kullanıma hazır durumda tutulması yangın güvenliğinin temel unsurlarındandır. Ancak bunların yanında yangın alarmı, acil çıkışlar, acil durum ekipleri, çalışan eğitimi, yangın tatbikatları ve düzenli saha kontrolleri de birlikte değerlendirilmelidir.

İşyerlerinde yangın güvenliği, yangın çıktıktan sonra müdahale etmeye çalışmaktan önce yangının çıkmasını önlemeyi ve olası bir yangının etkilerini sınırlandırmayı hedeflemelidir.

Çünkü yangın tüpünün işyerinde bulunması bir tedbirdir.

Ancak yangına hazır olmak çok daha fazlasıdır.